• natalie02b

Bij 'slecht gedrag' gaat het hoofd eraf

Geplaatst door op in Reportages

KUNDUZ - Ze was achttien jaar oud en had nog een heel leven voor zich. Maar deze ochtend ligt Nasrim op een tafel in het ijskoude mortuarium van Kunduz-Stad. De vader toont het lijk van zijn dochter door een wollen deken iets op te tillen. Daar ligt ze: net gekamde haren in een staart, haar mond half open, alsof ze slaapt in deze koude ruimte.

Nasrim is het derde meisje dat de afgelopen week op een gewelddadige of onnatuurlijke wijze aan haar eind kwam in de Afghaanse provincie Kunduz. Daarmee komt het totaal op zestien jonge vrouwen dit jaar (onder hen een moeder met drie dochters). Terwijl er vorig jaar maar één soortgelijke zaak was.

Tekst Natalie Righton (Volkskrant)
Foto: Ton Koene (De vader van Nasrim laat haar ontzielde lichaam zien)
Dit artikel werd op 5-12-2012 gepubliceerd in de Volkskrant

 

'Er is hier iets mis', zegt de directrice van het lokale ministerie voor vrouwen, Nadera Geyah, over Kunduz. Volgens haar is het geweld tegen vrouwen hier het afgelopen jaar toegenomen omdat ze mondiger worden. 'Als vrouwen over hun rechten beginnen, ontstaat er soms een kleine woordenwisseling met hun echtgenoot die volledig ontspoort. Ze weten niet hoe ze moeten praten, dus doden ze de vrouw. In Kunduz zeggen ze dat je het hoofd van een vrouw moet afsnijden als ze iets verkeerd doet.' De mannen denken volgens Geyah meestal dat ze met moord weg kunnen komen. 'Er heerst wetteloosheid. Burgers hebben wapens en nemen het recht in eigen hand.'

Grote mond
In bijna alle gevallen gaat het om tieners en twintigers die zijn vermoord omdat ze 'slecht gedrag' zouden hebben vertoond. Dat varieert van 'een grote mond hebben' tot aan het weglopen van huis omdat het meisje in kwestie niet uitgehuwelijkt wil worden. Ook de 'intentie om slecht gedrag te vertonen' is strafbaar, zoals de gedachte aan overspel. In de jeugdgevangenis van Kunduz zitten momenteel zes meisjes van 13 tot 18 jaar oud vast voor een soortgelijk 'zedenmisdrijf'.
'We moeten ons volk meer uitleggen over vrijheid van meningsuiting. Als vrouwen terugpraten tegen hun mannen of opkomen voor hun rechten, mag dit geen reden zijn om hen te doden. Het hoort bij democratie', zegt de nieuwe politiechef van Kunduz, Khalil Andarabi.
Het vrouwendepartement is met instemming van deze politie een campagne gestart om mannen in Kunduz meer uit te leggen over vrouwenrechten en dat het gebruik van geweld 'slecht' is. In de toekomst willen Andarabi en Geyah dat politie, aanklagers en rechters beter getraind worden om daders van vrouwengeweld op te sporen en te berechten. Daar valt nogal het een en ander aan te doen, bleek deze week.

Geen vingerafdrukken
Hoe Nasrim afgelopen zondag precies aan haar einde is gekomen, is twijfelachtig. Buiten het mortuarium zitten haar twee oudere zusjes op de grond in een boerka onbedaarlijk hard te huilen. Zij zeggen dat Nasrim zichzelf per ongeluk heeft neergeschoten met een vuurwapen. 'Ze was aan het schoonmaken in een kamer toen we plots een knal hoorden. Ik rende naar haar toe en zag haar in een plas bloed liggen', zegt zus Fariba (22). Vader kijkt naar zijn twee dochters op de grond en knikt bevestigend. 'Zo is het gegaan.'
Geruchten dat het meisje tegen haar wil zou zijn uitgehuwelijkt en toen de hand aan zichzelf heeft geslagen of dat er mogelijk een moordenaar in het spel is, worden weggewuifd door de politie. 'Er was een getuige die heeft zien gebeuren dat het een ongeluk was', zegt het hoofd van de criminele onderzoeksdienst, Waisuddin Talash, in zijn kantoor in Kunduz-Stad. 'Haar broertje van zes jaar oud heeft een verklaring afgelegd.'
Als we afscheid van hem nemen overhandigt een agent op de gang een langwerpig jachtgeweer aan Talash. Hij pakt het aan met zijn blote handen. 'Kijk, dit is het wapen waarmee Nasrim zichzelf doodschoot.' Het gaat van hand tot hand. Volgens Talash zijn er in Kunduz geen mogelijkheden om vingerafdrukken te nemen om te achterhalen of Nasrim het wapen zelf heeft bediend. Ook forensisch onderzoek om te zien of het kogelgat in haar hart voortkomt uit een shot van dichtbij of veraf, is niet uitgevoerd.
'De politie wil graag verbeteren, maar tot nu toe werkt het justitiële systeem nog niet goed om daders van vrouwengeweld op te pakken', zegt directrice Geyah.

Onthoofd
Ook de 14-jarige Gaisina stierf afgelopen week. 'Ze werd met een mes onthoofd, alleen een klein reepje vel hield de romp en het hoofd nog bij elkaar', vertelt haar vader op een grasveldje in het afgelegen boerendistrict Emam Saheb in Kunduz. We krijgen de misselijkmakende foto's te zien. Volgens hem hebben twee neven Gaisina vermoord, omdat zij weigerde met een derde neef te trouwen. Daarna zou neef Sadeq hebben gedreigd met eerwraak: 'Als je niet met hem trouwt, snijd ik je kop eraf!'
Maar de neven Massoud (24) en Sadeq (21) ontkennen in alle toonaarden dat zij Gaisina vorige week maandag zijn gevolgd naar een riviertje vlakbij hun dorp Gomkul om haar daar te onthoofden. Massoud en Sadeq zitten toch met hun voeten in de boeien op de grond van de gevangenis. Met onschuldige hondenogen kijken ze je aan. Naar eigen zeggen hebben ze sinds hun arrestatie geen advocaat gezien.
De lokale politie-onderzoeker stelt dat ook in de zaak-Gaisina geen vingerafdrukken zijn afgenomen van het lijk of ander forensisch bewijsmateriaal is verzameld. 'Dat kunnen wij hier niet', zegt Ashur Mohammad. Als het aan de vader ligt, zijn Massoud en Sadeq de moordenaars. Het is zijn woord tegen dat van hen.

Rollenspellen
Nederland probeert het rechtssysteem van Kunduz sinds 1,5 jaar te verbeteren, tot vreugde van vrouwenactivisten zoals Geyah. Sinds kort onder meer door rollenspellen te organiseren waarin politie, aanklagers, rechters en studenten beter leren samenwerken. Gedurende twee dagen wordt een moordzaak en een rechtszaak nagespeeld. De politie leert dan bijvoorbeeld met een aanklager te overleggen wat voor bewijs nodig is om tot een veroordeling te komen. Een belangrijk doel is dat daders worden berecht op basis van bewijzen en niet louter op basis van bekentenissen of getuigenverklaringen.
Voor meisjes als Nasrim en Gaisina komen deze lessen te laat. Wat er precies is gebeurd in hun laatste levensminuten nemen zij mee in hun graf. Ze zijn volgens islamitisch gebruik binnen 24 uur begraven.