• natalie02b

De grote exodus uit Afghanistan

Geplaatst door op in Reportages

(c) Ton Koene Afghanen ontvluchten massaal hun land. Ze hebben weinig fiducie in de toekomst van hun land. Velen vrezen een burgeroorlog. Bijna iedereen heeft een vluchtplan.

KABUL - 'Toen de Taliban werden verdreven uit Kabul, hoopten we dat alles beter zou worden. Maar alles is juist erger geworden.' We staan op de hoogste verdieping van het koninklijk paleis en kijken met soldaat en student Omed (23) uit over zijn stad Kabul. 'De meeste Afghanen willen weg uit dit land. Ze hebben geen vertrouwen in de toekomst.'

Tekst: Natalie Righton
Foto: Ton Koene (Afghanen die gedwongen terugkeren vanuit Iran naar Afghanistan)
Dit artikel werd op 13-12-2011 gepubliceerd in de Volkskrant


Het koninklijke Darulaman paleis in Kabul staat symbool voor de chaos in Afghanistan: kapot geschoten in de burgeroorlog in de jaren negentig, maar anno 2011 nog altijd een ruïne. Niemand weet hoe lang het duurt voordat het paleis is opgebouwd. Kogelgaten zitten in de muren, wenteltrappen brengen bezoekers naar verdiepingen vol puin.

Soldaat Omed kijkt met trieste blik vanuit het kapotte paleis dat hij bewaakt naar zijn stad. Beneden voor de ingang spelen Afghaanse kinderen cricket onder toeziend oog van privébeveiligers met mitrailleurs. Of Omed ook positieve kanten ziet aan de invasie van de Amerikanen in 2001, tien jaar geleden? 'Nou ja, ze hebben wegen gebouwd', zegt Omed.

Burgeroorlog
Maar hij is overwegend negatief. 'Sinds de invasie van de Amerikanen is de veiligheid heel erg verslechterd in Afghanistan.' Omed denkt dat het niet lang zal duren voordat een burgeroorlog uitbreekt. 'Dat gaat gebeuren in 2014 als de westerlingen weggaan. Dat denkt iedereen die ik ken.'

'Kijk daar dat dorp', wijst soldaat Omed in de verte vanuit het kapotte paleis. 'Iedereen in dat dorp heeft een wapen. Als ze die allemaal zouden inleveren, is er misschien kans op vrede, maar dat gebeurt niet. Iedereen vecht voor zichzelf. Als de Amerikanen vertrekken is er echt niemand meer om ze tegen te houden', gelooft Omed.

Geen haast
Amerikaanse functionarissen laten ondertussen geen mogelijkheid onbenut om Afghaanse burgers te verzekeren dat ze Afghanistan niet in de steek laten. 'We zullen ons niet haasten naar de uitgang', zei de nieuwe Amerikaanse ambassadeur voor Afghanistan, Ryan Crocker, toen hij deze zomer in Kabul arriveerde. Ook op de conferentie in Bonn begin december was dat de boodschap van de internationale gemeenschap.

Maar de beslissing van president Obama om komend jaar 33 duizend militairen terug te trekken en de rest van de gevechtstroepen in 2014 naar huis te halen, doet Afghanen juist wel rennen naar de uitgang.

Economische crisis
Ze geloven niet dat de Afghaanse politie en het leger er in 2014 klaar voor zijn om het land zelfstandig te beschermen. Gevreesd wordt dat de veiligheidsdiensten uiteenvallen langs etnische lijnen en ze onderling gaan vechten. Anderen vrezen een economische crisis, omdat het geld van donoren verdampt zodra de VS hun hielen lichten.

'Zelfs mensen met hoge posities bij de overheid en eigenaren van grote bedrijven verlaten Afghanistan momenteel of hevelen hun geld over naar buitenlandse rekeningen', zei Ahmad Khalid Majidyar onlangs tegen journalisten van persbureau AP. Hij adviseert Amerikaanse militaire officieren over terrorisme en Afghaanse cultuur en politiek.

'Huis te huur'

Een nieuwe dreigende burgeroorlog en geldcrisis: het zijn genoeg redenen voor burgers om Afghanistan snel te ontvluchten.

Bordjes met 'te huur' zijn sinds deze zomer opvallend vaak te zien op huizen in Kabul. Rijke Afghaanse families zijn vertrokken naar het buitenland. Internationale hulpverleners die de huizen ooit wilden huren, vertrekken omdat fondsen niet zijn aangevuld. Veel buitenlandse journalisten verlieten Afghanistan dit jaar om verslag te doen van de Arabische Lente in Egypte en Libië. Ze zijn niet teruggekeerd. Veel kamers staan leeg.

Veel Afghanen die voorheen met buitenlanders werkten, glipten er dit jaar eveneens tussenuit. Zo zijn bijna alle obers uit een populair restaurant in Kabul vertrokken. Op de vraag 'Waar is Ahmed?' volgt het antwoord van de nieuwe ober: 'Die is vertrokken naar Europa. Hij gelooft niet meer in een toekomst in Afghanistan.'

Overlevingsstrategie
Het land uitvluchten is in Afghaanse ogen vrijwel de enige reële overlevingsstrategie. Ze doen dat massaal. Vermoedelijk 42 duizend Afghanen vluchten maandelijks illegaal de grens over met Iran, zo valt op te maken uit cijfers van de Verenigde Naties. Daar komen de Afghanen die via Pakistan vluchten nog bij.

In kruip-door-sluip-doorstraatjes in steden als Kabul, Herat en Kunduz horen we de prijzen van mensensmokkelaars: 15 duizend euro om een Afghaan illegaal naar Groot-Brittannië te brengen, 25 duizend voor Canada.

Vraag willekeurig aan een paar jonge Afghanen of ze weg willen uit hun land en het antwoord is zoals dat van student literatuur Emal (25), die theedrinkt op een markt in Kabul. 'Ik wil honderd procent zeker weg. Ik ga naar Canada.' Als hij de gevaarlijke oversteek heeft gehaald, geeft Canada hem 'heus wel' verblijfsdocumenten om een mooi bestaan op te bouwen, denkt Emal. Canada, de VS, Europa: gedroomde paradijzen voor Afghanen. Weg van de ellende.

'Ik blijf'
In het kapot geschoten koninklijk paleis vertelt soldaat Omed dat hij een van de weinigen is die na lang nadenken heeft besloten te blijven. 'Ik ben hoogopgeleid en ik weet dat mijn leven als illegaal in Canada of Europa een hel wordt. Je kunt geen werk of huis vinden. Hier in Afghanistan is het oorlog, maar het is wel thuis. Hier wonen mijn familie en vrienden. Dus ik blijf.'

We lopen de trappen af in het paleis waar eens de Afghaanse koning liep. Eenmaal buiten wijst Omed in de verte: 'Kijk, daar zitten de Amerikanen in hun legerbasis. En daar, achter die bergen zitten de Taliban en duizenden gewapende burgers. Het gaat niet lang meer duren, die burgeroorlog. Misschien gaan we binnenkort allemaal dood. God zal beslissen wie blijft leven.'