• natalie02b

De ruigste sport ter wereld: Buzkashi

Geplaatst door op in Reportages

(c) Ton KoeneBuzkashi is razend populair in Afghanistan. Naar het nationaal kampioenschap komen duizenden mannen. Maar dit jaar is het afgelast uit angst voor aanslagen. Als voetbal oorlog is, is buzkashi net een tikkeltje erger.

KABUL - Boer Abdul wordt even ten noorden van Kabul achternagezeten door vijftig woeste Afghaanse krijgers te paard. Abdul slaat zijn zwaar ademende paard met een zweep voor meer vaart. De zweetdruppels staat op zijn voorhoofd.

Door Natalie Righton
Foto: Ton Koene (Buzkashi-ruiters in actie in Kabul)
Dit artikel werd op 09-07-2010 gepubliceerd in de Volkskrant


Maar Abdul houdt van risico's, dus gaat hij al galopperend aan de rechterkant van zijn paard hangen en grijpt in één beweging het dode kalf van de grond en stuift ermee weg. De Afghaanse krijgers proberen het beest af te pakken, voordat Abdul opnieuw kan scoren.

Een van de meest bizarre en brute sporten ter wereld is ongetwijfeld buzkashi, waarbij mannen te paard strijden om een onthoofd kalf, terwijl spelers elkaar met zwepen bewerken. De Taliban verboden de duizend jaar oude Afghaanse sport, omdat het immoreel zou zijn. Maar buzkashi is sinds de val van het ‘terreurbewind' terug en zelfs groter dan ooit, beweren organisatoren, die openlijk dromen van bedrijfssponsoring, televisie-aandacht en toelating tot de Olympische Spelen.

Waar Afghanen écht naar hadden uitgekeken was het nationaal kampioenschap buzkashi, deze vroege zomer - waarvoor mannen uit heel het land naar hoofdstad Kabul komen. Aan het toernooi doen duizenden paarden en ruiters tegelijkertijd mee.

Maar dit jaar gaat het nationaal kampioenschap niet door, zegt Babajan Tahselly in de auto op weg naar de wekelijkse wedstrijd in Kabul: vanwege geldgebrek, maar ook uit angst voor een zelfmoordaanslag. Een buzkashitoernooi met tienduizenden toeschouwers zou een mooi doelwit zijn voor Taliban, verklaart hij.

Vrouwen verboden
Zoals veel Nederlandse mannen op zondag naar voetbal gaan kijken, gaan ze in Afghanistan elke vrijdag (de islamitische heilige dag) - oorlog of geen oorlog - naar een wedstrijd buzkashi. Vrouwen mogen niet komen kijken; voor de verslaggeefster van de Volkskant wordt eenmalig een uitzondering gemaakt.

Op een open veld zo'n vijf kilometer buiten Kabul roepen, joelen en klappen honderden mannen met baarden en tulbanden voor de buzkashi-ruiters. De toeschouwers zitten op een stenen muur, op de achtergrond rijst een uitloper van het Himalaya-gebergte op. Regelmatig vliegen Amerikaanse gevechtshelikopters over.

Het dode kalf ligt aan het begin van de wedstrijd in een cirkel in het open veld, legt een toeschouwer uit. Het doel van de ruiters - chapandazan genoemd - is het veertig kilo zware beest met één arm op te tillen en naar de andere kant van het veld om een groene vlag heen te galopperen en vervolgens het dier weer terug in de cirkel te gooien. Wie dat voor elkaar krijgt, wint.

Zwepen, messen en gebroken botten
Bezoekers van de wedstijd rennen regelmatig voor hun leven voorlangs galopperende paarden. Als stierenvechters springen ze behendig van het veld op de stenen muur. Soms gaat het mis. ‘Vorige week werden enkele fans vertrapt en brak een ruiter beide armen', vertelt buzkashi-fan Ahmed enthousiast vanaf de zijlijn. Als voetbal oorlog is, dan is buzkashi net een tikkeltje erger.

Niet alleen paarden worden geslagen met zwepen, ook medespelers krijgen er regelmatig van langs. Woeste ruiters met Mongoolse bontmutsen of Russische tankhelmen gaan elkaar met paard en zweep te lijf. Halverwege de wedstrijd ontstaat een opstootje als het slaan te erg wordt. Een deel van de tegenpartij dreigt te vertrekken - maar de aanwezige scheidsrechter weet hen te overtuigen om te blijven. Een paar ruiters hebben bloedneuzen en schrammen op het gezicht.

‘Tot in de jaren zestig was het meenemen van een mes naar de buzkashi wedstrijd zelfs toegestaan', weet Babajan Tahselly, de vicevoorzitter van de federatie van buzkashi-wedstrijden. ‘Toen vloeide er ook heel wat meer bloed.' Maar sinds de federatie hardop droomt van een olympische deelname, zijn de regels aangescherpt.

Op veilige afstand van het paardengeweld, zit de vicepresident van Afganistan - Mohammad Qasim Fahim - het schouwspel te bekijken. Hij knabbelt Afghaanse pistachenootjes, terwijl soldaten met mitrailleurs om hem heen staan om hem te bewaken. Op omringende daken staan scherpschutters, bezoekers worden gecontroleerd op bomvesten of andere explosieven.

Twee sprekers - een serieuze en een grappenmaker - voorzien de wedstrijd via een megafoon van commentaar. Snoep- en broodverkopers lopen door de menigte om liefhebbers te voorzien van Afghaanse broden en pizza's.

Prijzengeld
Gokken is verboden volgens de islam, dus dat gebeurt ook niet tijdens buzkashi. Dat betekent niet dat er geen geld te verdienen valt. Rijke zakenlieden en ook vicepresident Qasim Fahim delen honderden dollars uit aan winnaars, en soms zelfs tractoren of stukken land.

Abdul, in het dagelijks leven boer, maar in het stadion een sportheld van het formaat Johan Cruijff, weet het dode kalf vijf keer in de cirkel te leggen en verdient daarmee 1.100 dollar. Hij straalt van geluk als zijn naam wordt omgeroepen in het stadion en de menigte hem toejuicht.

De paarden van de ruiters zijn eigendom van rijke politici - ook van president Karzai spelen vandaag vier gespierde hengsten mee. Een getraind paard kost tot 20 duizend dollar. Tijdens sommige wedstrijden worden teams gevormd met de beste paarden, bij andere toernooien is het elke man en elk paard voor zich.

Een wedstrijd kan een hele dag duren. Er zijn geen pauzes. Als een paard of ruiter moe is, worden ze vervangen door reservespelers of in veiligheid gebracht door toeschouwers. Er zijn geen medici of dierenartsen aanwezig (Afghanen moeten lachen om die vraag).

Symbool voor brute leven
De Amerikaanse antropoloog G. Whitney Azoy ziet in buzkashi een metafoor voor het Afghaanse leven: bruut, chaotisch en een continu gevecht om de macht (in dit geval het dode kalf). In een van zijn boeken schrijft Azoy: ‘Afghanistan ontbeert sterke instituten die veiligheid en stabiliteit kunnen bieden. In plaats daarvan zijn de leiders mannen die de macht grijpen door vuil spel en slimme tactieken. Vervolgens bevechten ze hun rivalen. De buzkashi-ruiter doet hetzelfde.'

‘Alleen een echte man kan buzkashi-ruiter worden', zegt ook Babajan Tahselly tijdens de wedstrijd, die, zoals verwacht, eindigt met Abdul als glorieuze winnaar. ‘Er is moed en kracht voor nodig. Buzkashi staat symbool voor de Afghaanse cultuur en zal dat altijd blijven.'