• natalie02b

Osama is dood: is de wereld nu veiliger?

Geplaatst door op in Interviews

(c) Ton Koene Zullen er na Osama's dood meer of minder aanslagen worden gepleegd? Waarom wordt Bin Laden in de islamtische wereld door velen eigenlijk gezien als held? Een interview met professor Hasan Askari Rizvi, Pakistan-analist.

De dood van Bin Laden betekent een psychologisch en wellicht ook financiële dreun voor Al Qaida, zegt de Pakistaanse analist Hasan Askari Rizvi. Maar de populariteit van het islamitisch extremisme in Pakistan is er niet mee weggenomen.

Tekst: Van onze correspondent Natalie Righton
Foto: Ton Koene (Hasan Askari Rizvi)
Dit artikel werd op 07-05-2011 gepubliceerd in de Volkskrant


LAHORE - De dag dat Osama bin Laden werd gedood zal Hasan Askari Rizvi nooit vergeten. Hij las de krant in zijn werkkamer in het Pakistaanse Lahore, toen de telefoon ging. Een journalist vertelde hem het nieuws, maar hij kon het niet geloven. De televisie ging aan en hij zag het de president van Verenigde Staten zelf vertellen. Rizvi glimlacht nog steeds: 'Wat een historische gebeurtenis'.

Rizvi wordt door alle nationale en ook veel internationale media gevraagd om commentaar over de dood van 's werelds meest gezochte terrorist. Hij publiceerde veel over radicalisme en moslimextremisme en is een van de weinige onafhankelijke analisten in Pakistan, waar andere experts meestal relatief bevooroordeeld zijn omdat ze zijn verbonden aan een politieke partij, het leger of een uitgesproken westers of Pakistaans instituut.

Rizvi combineert de westerse en oosterse wereld graag, getuige alleen al zijn werkkamer. Boven zijn westerse sofa hangt een Pakistaans schilderij. Op tafel ligt een Pakistaanse krant in het Urdu naast het Amerikaanse Time Magazine. Hij gaf les in de VS, Duitsland en Pakistan. Inmiddels is hij gepensioneerd, maar hij vliegt nog steeds de wereld over om westerlingen uit te leggen hoe het komt dat Pakistan zo geradicaliseerd is en waarom Osama bin Laden er als een held wordt gezien.

Bin Laden is dood: is de wereld nu veiliger?

'Zijn dood is een psychologische triomf voor diegenen die werken aan het bestrijden van terrorisme, met name de VS. Het betekent niet per se een veilige wereld. Al Qaida beheerst al lang niet meer alle terroristische activiteiten wereldwijd.

'Maar Al Qaida is wel een bron van inspiratie voor de meeste lokale extremistische groeperingen in bijvoorbeeld Pakistan, Afghanistan en Jemen. Deze groepen zullen niet zomaar verdwijnen na de dood van Bin Laden.

'Zijn dood kan wel een belangrijke financiële tegens lag voor deze groepen betekenen. Bin Laden regelde het geld vanuit de Arabische wereld. Met zijn dood is het niet zeker of deze financiering nog beschikbaar is voor de lokale terreurgroepen.'


Zullen er meer of minder aanslagen zijn nu Bin Laden dood is?

'Terrorisme zal blijven bestaan. Het zijn namelijk de groepen in Afghanistan en Pakistan die aanslagen plegen. Ze hebben hun eigen agenda, los van Al Qaida. Zij zullen blijven vechten.

'Er is bovendien kans dat de lokale extremistische groepen wraakacties uitvoeren voor de dood van Bin Laden. Ik verwacht op korte termijn zelfmoordaanslagen, schietpartijen of explosies. We zullen over drie tot zes maanden weten hoe groot hun vermogen nog is.

'Veel zal afhangen van het verloop van de gevechten deze zomer in Afghanistan. Als de Taliban de komende maanden succes boeken, zal dat het zelfvertrouwen oppeppen van alle militante groepen die nu uit het veld zijn geslagen door de dood van Bin Laden.'


Zullen Al Qaida of de Taliban overleggen over vrede nu Bin Laden dood is?

'De dood van Bin Laden is een belangrijke kans om te praten over een politiek akkoord - of staakt-het-vuren - met enkele gewapende militante groepen. Ze zijn nu meer bereid te praten, omdat hun fondsen opdrogen en ze niet allemaal uit ideologie vechten. Sommigen doen het vooral voor het geld. Een flink aantal Talibanstrijders zal willen praten met de Afghaanse overheid over vrede nu Bin Laden dood is. Zijn dood is een grote psychologische dreun voor veel militanten. Zijn dood demonstreert de militaire kracht van de VS. Een aantal zal denken dat ze daar niet tegenop kunnen.'


Veel Pakistanen en Afghanen denken dat de VS zich zal terugtrekken uit de regio nu zij hun voornaamste doel - de dood van Bin Laden - hebben bereikt. Hoe schat u die kansen?

'De VS trekken zich zeker terug uit Afghanistan. Ze zullen daar deze zomer mee beginnen. Dat is volgens schema. Maar als ze deze zomer ook nog eens grote successen boeken tegen de Taliban, zullen ze zich waarschijnlijk sneller terugtrekken dan gepland. Het zal wel geleidelijk gaan.

'De dood van Bin Laden geeft de VS meer zelfvertrouwen om de strategie van terugtrekken uit te voeren. Ze kunnen met opgeheven hoofd vertrekken.'


Critici zeggen: een nieuwe leider van Al Qaida zal opstaan en de strijd begint van voren af aan.


'De opvolger van Bin Laden zal bepalend zijn voor de toekomst van Al Qaida. Hoe snel kan de nieuwe leider zijn positie zeker stellen? Kan hij de contacten met militante groepen wereldwijd aanhalen? De Egyptenaar Ayman al-Zawahiri is een mogelijke opvolger. Hij is nu al hoofd operaties bij Al Qaida. Maar de vraag is of hij geaccepteerd wordt als leider. Heeft hij voldoende contacten met financiers en sympathisanten?'


Hoe sterk zijn Al Qaida en de Taliban nu en hoe was dat tien jaar geleden?


'Al Qaida is de afgelopen tien jaar verzwakt. Dat heeft niets te maken met Bin Laden, maar met hun bewegingsvrijheid. Voorheen hadden ze een stevige basis in Afghanistan en Soedan. Maar er is veel druk op ze uitgevoerd, waardoor ze grotendeels zijn weggeduwd uit die landen. De organisatie heeft al jaren geen goede vrijhaven van waaruit ze effectief kunnen opereren. Daarom is hun vermogen om acties uit te voeren verkleind.

'De afgelopen tien jaar zijn er echter veel kleinere terreurgroepen ontstaan die zich laten inspireren en financieren door Al Qaida. Zij zijn in aantal en kracht juist toegenomen. Zoals de Taliban.

'Het Talibanregime in Kabul werd in 2001 omvergeworpen. In 2004/2005 wonnen de Taliban weer aan kracht. Dat komt vooral doordat de VS na 2001 niet in staat waren aandacht te besteden aan Afghanistan. In 2003 gingen ze naar Irak. Voor Afghanen werd er niets opgebouwd, was er geen hoop, geen werk. Dit gaf de Taliban de ruimte rekruten en sympathisanten te werven in arme, provinciale gebieden.'


Bin Laden wordt in veel delen van Pakistan en Afghanistan gezien als held. Waarom?
'Dat komt door het extremistisch islamitisch denken dat populair is in de regio. Dat islamitisch denken houdt in dat alle problemen puur worden verklaard vanuit religie. De ongelovigen (niet-moslims) worden als schuldigen aangewezen van alles wat verkeerd gaat in het leven van Pakistanen en Afghanen. Vooral de VS worden gezien als de belichaming van het kwaad.

'Iedereen die de druk van niet-islamitische grootmachten weet te weerstaan, wordt daardoor automatisch populair. Bin Laden was zo iemand.'


Hoe komt het dat het moslimextremisme zo populair is geworden in de regio?

'De Pakistaanse staat heeft het monster van radicalisme zelf gecreëerd, met hulp van het Westen. In de jaren tachtig van de vorige eeuw kwam er plots een hoop geld beschikbaar voor extremistische moslimgroeperingen. Zij werden door de Pakistaanse overheid en de VS gesteund om weerstand te bieden aan de communistische Russen, die Afghanistan toen bezetten.

'Zowel Pakistan als het Westen heeft de gewapende islamitische groepen dus zelf groot gemaakt. Er was waardering voor islamitische gewapende groepen. Dat was staatsbeleid.

'Het gevolg was dat het aantal islamitische scholen zich razendsnel vermenigvuldigde. Ook Pakistaanse staatsscholen werden geïslamiseerd. Er moest plots gebeden worden op school - iets wat daarvoor niet gebeurde in het seculiere Pakistan. Kinderen kregen les over jihad - heilige oorlog.

'Inmiddels - na 25 jaar - is een hele generatie Pakistanen en Afghanen opgegroeid in een schoolsysteem dat doorspekt is met islam. Dat heeft hun denken geradicaliseerd. Met sommige van mijn studenten valt niet meer redelijk te praten. Ze verklaren alles louter vanuit de islam. Waarom de VS zich met Pakistan bemoeien? 'Omdat ze de islam willen vernietigen', zeggen ze dan. Er is weinig ruimte om andere verklaringen te bespreken.

'Lees een Pakistaanse krant of praat met jonge studenten en je zult merken dat hun analyse van de problemen in de regio volstrekt onrealistisch is.'


Is dat de reden dat de Taliban en Al Qaida zo populair zijn onder Afghanen en Pakistanen?

'Ja, het islamitisch staatsonderwijs speelt een grote rol. Daarnaast zijn media geïslamiseerd en hebben islamitische groeperingen voet aan de grond gekregen door jarenlange financiële steun. Ze profiteren ook van de grote armoede. Het is makkelijk om rekruten te vinden.

'De islamisering van het onderwijs moet niet worden onderschat. Het is een misverstand in het Westen dat radicale moslims ongeletterde mensen van het platteland zijn. Universitair geschoolde studenten zijn ook in grote mate geïslamiseerd en geradicaliseerd.

'Zo'n 75 procent van de afstudeerscripties die ik lees, begint tegenwoordig met twee alinea's dankwoord aan Allah. 25 jaar geleden gebeurde dat niet. Toen bedankte een student gewoon zijn hoogleraar en ouders.

'Dat het geloof zo sterk is doorgedrongen in de denkwereld van jonge academici vind ik alarmerend. Dit is een serieuzer probleem dan de militante groeperingen zelf. Misschien steunen jonge academici de Taliban niet, maar ze hebben er wel sympathie voor.'


Is het aannemelijk dat Pakistan wist van de verblijfplaats van Bin Laden?

'Als inlichtingendiensten niets afwisten van zijn verblijfplaats betekent dit dat ze incompetent zijn. Het lijkt mij aannemelijk dat lokale inlichtingendiensten wisten wie er in dat opvallende huis in Abbottabad woonde. Er staan veel militaire installaties in de omgeving van dat huis, dus de lokale inlichtingendiensten zullen navraag hebben gedaan naar hun nieuwe buren.

'Het hoeft niet zo te zijn dat de top van de Pakistaanse inlichtingendienst op de hoogte was. Maar op lokaal inlichtingenniveau is er veel sympathie voor Al Qaida en andere militante bewegingen. Het is goed mogelijk dat inlichtingenofficieren of agenten op lokaal niveau wisten van de verblijfplaats van Bin Laden, maar dat ze dit niet aan de top hebben gerapporteerd. Dat ze Bin Laden hebben geholpen en hem hebben beschermd.'


De VS discussiëren over de vraag of Pakistan überhaupt nog hulp moet krijgen, als zij niet meewerken om terrorisme te bestrijden. Wat vindt u daarvan?

'De VS zullen hun financiële steun aan Pakistan niet staken. Want dan ontstaat er een economische crisis en destabiliseert de regio nog verder. Militante groepen zullen profiteren van zo'n crisis, omdat het dan nog makkelijker wordt rekruten te vinden.

'De VS zullen Pakistan wel meer onder druk zetten. Bijvoorbeeld door hulp te vertragen. Het scheelt nogal als beloofde militaire onderdelen bijvoorbeeld zestig dagen later komen. Dan wordt Pakistan zenuwachtig. Het is een manier om Pakistan te dwingen meer te doen in de strijd tegen terrorisme.'


Hoe denkt u dat de regio Afghanistan -Pakistan er over een jaar voor staat?

'In Pakistan verwacht ik niet veel veranderingen. We zullen dezelfde problemen hebben, van een zwakke economie tot aanwezigheid van militante groepen.

'Maar in Afghanistan kan een zekere mate van stabilisatie zijn opgetreden, waardoor militante groepen aan kracht verliezen. Als Pakistan de grens beter bewaakt, zullen militanten zich minder vrijelijk kunnen bewegen en een schuilplaats kunnen vinden. Dat zal de stabiliteit in Afghanistan aanzienlijk verbeteren.'