• natalie02b

Taliban op winst na 9 jaar NAVO

Geplaatst door op in Achtergronden

(c) Ton KoeneNederland heeft zijn militairen teruggehaald uit Afghanistan. Maar wat voor land laten we achter? In Uruzgan zijn fragiele verbeteringen gesignaleerd. Maar het land in zijn geheel glijdt af. Een analyse.

KABUL Wie wil begrijpen hoe Afghanistan ervoor staat, moet eerst mee terug met de tijdmachine: naar december 2001. Taliban zijn net uit de hoofdstad Kabul verjaagd: we zien dansende inwoners op straat, sommigen slingeren tulbanden boven hun hoofden van blijdschap. Televisies en radio's komen uit schuilplaatsen tevoorschijn: sinds lange tijd is weer muziek te horen in Afghanistan.

Door Natalie Righton
Foto: Ton Koene (De 8-jarige bermbomslachtoffer Mohammad Nabi in Boost ziekenhuis, Helmand, Afghanistan)
Dit artikel werd op 03-08-2010 gepubliceerd  in de Volkskrant

Wat een verschil met negen jaar later. De Taliban zijn sterker dan ooit, bleek vorige week nog uit de onthullingen van WikiLeaks. Coalitiesoldaten sterven in grote getale: juli was voor Amerikaanse militairen de dodelijkste maand ooit.

Zelfs Kabul, waar duizenden militairen zijn gestationeerd, wordt elke dag onveiliger. Hotel- en kantoormuren worden verhoogd, her en der worden zandzakken opgestapeld: als roversnestjes voor de bewakers. In het centrum van de stad is een ‘ring of steel' geïntroduceerd: om de paar meter staan agenten met hun vinger aan de trekker. Scherpschutters op daken. Buitenlanders verschijnen in kogelvrij vest en met helm op in restaurants.

Omarming van de Taliban
De catastrofale ommekeer in Afghanistan heeft vele oorzaken. Maar uiteindelijk komt het neer op één ding: een langdurig falen van de internationale gemeenschap om een stabiele overheid op te bouwen, ter vervanging van de machtsstructuur van de Taliban. Een nieuwe overheid had de Afghaanse burgers moeten beschermen, maar dat is nauwelijks gelukt. Het is de grootste oorzaak van de groeiende sympathie voor de Taliban.

Bewoners op het platteland vertellen anno 2010 hoe hun broer of echtgenoot is vermoord, maar dat er geen enkele politieagent of jurist is om recht de spreken. De vrouwengevangenis in Kabul puilt uit met dames die valselijk zijn beschuldigd van overspel door wraakzuchtige familieleden. Het merendeel van de Afghaanse rechters is ongeletterd, een paar duizend dollar is voor hen genoeg bewijsvoering.

In een land waar zoveel rechteloosheid heerst en stevige overheidsinstanties in alle lagen ontbreken, hunkert een groeiend aantal Afghanen terug naar orde. ‘De Taliban waren bruut, maar brachten tenminste wel orde en veiligheid', is een veel gehoorde uitspraak in theehuizen in Kabul, Mazar en Herat. De omarming van de Taliban is niet zozeer uit liefde, maar uit bittere noodzaak.

Dramatische gevolgen NAVO
De sympathie voor de Afghaanse regering en de internationale coalitietroepen brokkelt intussen genadeloos af. Zij falen er veelal in burgers te beschermen. Het aantal burgerdoden ten gevolge van de oorlog is sinds 2007, het eerste meetjaar, nog nooit zo hoog geweest.

Begin dit jaar brachten de VN een schrikbarend rapport uit over corruptie. Meer dan de helft van de Afghanen gaf aan geen enkele publieke dienstverlening, zoals onderwijs of medische zorg, te kunnen krijgen zonder een ambtenaar om te kopen. Vraag het een willekeurige Afghaan en hij vindt zelfs deze schatting een lachertje.

ISAF leeft met de dramatische gevolgen. Veel Amerikanen en Britten die vochten in de zuidelijke provincies Helmand en Kandahar kunnen het u vertellen: een dorp werd schoongeveegd van Taliban, maar een maand later waren de opstandelingen alweer terug. Vaak met hulp van de lokale bevolking.

De eigen ervaringen van de correspondent van deze krant zijn anekdotisch, maar veelzeggend. Vorig weekeinde, op de laatste patrouille met de Nederlandse militairen in Uruzgan, chanteerde een dorpsoudste in Garni de bezoekende Nederlanders: ‘Als ISAF niet meer voor ons doet, sluiten mannen in mijn dorp zich misschien wel aan bij de opstandelingen', zei hij. Een stamoudste in het gehucht Sian Chaw weigerde de pelotonscommandant een hand te geven of überhaupt met hem te praten, uit angst voor wraakacties van Taliban.

Uit de omgeving van deze dorpjes zijn sinds december vorig jaar acht raketten afgeschoten op de voormalige legerbasis van de Nederlanders. Maar geen van de dorpelingen beweert ook maar ‘iets te hebben gezien of gehoord'. Een bewering die zelfs het Nederlandse ministerie van Defensie niet gelooft.

Exitstrategie
Ondanks de gemaakte fouten, willen opmerkelijk veel Afghanen, niet alleen in het noorden van het land maar ook in het zuidelijke Uruzgan, echter niet dat de coalitietroepen nu al vertrekken. Ze vrezen een burgeroorlog na het vertrek van de westerlingen. Het trainen van Afghaanse agenten en leger, wat nu in een ongekend hoog tempo gebeurt, zal daar op korte termijn weinig verandering in brengen. ‘Zij kunnen het nog lang niet aan om in hun eentje tegen de Taliban te vechten', zei een inwoner van Tarin Kowt vorige week treffend.

De kwaliteit van het Afghaanse veiligheidsapparaat laat veel te wensen over, het verloop is gigantisch. Ruim 90 procent van de agenten en soldaten kan niet eens lezen of schrijven. Een groot probleem, want een sterke legerofficier of agent moet toch een kaart kunnen lezen of een proces-verbaal kunnen opmaken.

Dit brengt ons bij de exitstrategie van de internationale coalitietroepen en de uiterlijke datum van vertrek uit Afghanistan die steeds meer landen aankondigen. Nederland was dit weekeinde de eerste die vertrok, de VS gaat vanaf juli 2011 ‘afbouwen'. ‘Vanaf dan kunnen de Afghanen langzaamaan zelf voor hun veiligheid gaan zorgen', hoopt president Obama. Kijkend naar de overheidsstructuur die er nu is en de kwaliteit van het Afghaanse leger en politie, is dit op zijn minst naïef te noemen.

De Taliban op hun beurt weigeren te onderhandelen over vrede totdat alle buitenlandse militairen het land hebben verlaten. Er zijn geen tekenen dat ze bereid zijn daar ook maar enige concessie in te doen. Daarvoor zouden de Taliban eerst verzwakt moeten zijn en de regering-Karzai versterkt. Dat kan nog decennia duren. Tot nu toe lijkt geen enkel westers land bereid zo lang te blijven.

‘Hoe meer militairen ISAF stuurt, hoe groter verzet wordt', zei een hoge Talibanwoordvoerder vorige week nog tegen de Volkskrant. De aanwezigheid van buitenlandse militairen in Afghanistan is inmiddels een reden op zichzelf geworden dat het geweld voortduurt. Het is een van de oorzaken dat de terreurgroep zo snel en zoveel nieuwe rekruten kan werven.

Weggaan of blijven?
Moeten de coalitietroepen dan toch weggaan? Nee, als je Afghaanse burgers wilt helpen een democratie te maken. Ja, als je het leed in eigen gelederen wilt beperken en bovendien gelooft dat democratie een concept is dat niet opgelegd kan worden met wapens. Veel experts beweren bovendien dat Afghanistan, met grote etnische rivaliteiten, nog eeuwen verwijderd is van een democratische samenleving.

Een bekend Talibangezegde is: ‘De westerlingen hebben de horloges, maar wij hebbende tijd.' En zo is het. De Taliban hebben vechten tot hun beroep gemaakt, zij gaan nergens heen. Als de internationale gemeenschap niet bereid is nog decennia te investeren in een nieuwe overheid en een veiligheidsapparaat in Afghanistan, komen de Taliban - zoals ze zelf beweren - als overwinnaar uit de bus. De kans is levensgroot dat ze daarin geen ongelijk krijgen.