• natalie02b

Uruzgan 1 jaar later: meer slachtoffers

Geplaatst door op in Nieuws

(c) Ton Koene Vandaag precies een jaar geleden droeg Nederland het commando in Uruzgan over aan de Amerikanen en Australiërs. Die 'veroveren' het ene na het andere gebied op de Taliban.

TARIN KOWt / AMSTERDAM - Amerikaanse en Australische militairen hebben in de Afghaanse provincie Uruzgan hun invloedsgebied flink vergroot. Dit blijkt uit een rondgang langs diverse plaatsen in Uruzgan en uit gesprekken met hulporganisaties.

Tekst: Noël van Bemmel, Theo Koelé, Natalie Righton
Foto: Ton Koene (Nederlandse militairen in Uruzgan, zomer 2010)
Dit artikel werd op 01-08-2011 gepubliceerd in de Volkskrant


De zogeheten inktvlek waarbinnen burgers en ontwikkelingswerkers meer bewegingsvrijheid hebben, is een jaar na het vertrek van de Nederlandse militairen uit Uruzgan verdrievoudigd. Die stevigere aanpak heeft geleid tot meer slachtoffers onder burgers en militairen, maar ook tot meer ontwikkelingsprojecten in districten die eerder niet konden worden bereikt.
De inwoners van Uruzgan zijn overwegend positief over de vele zogenoemde schoonveegacties van de nieuwe ISAF-militairen. Zij kunnen nu plaatsen bezoeken als Char Cheno, Gizab en Khas Uruzgan. De burgers ervaren dat als een opvallende verbetering. Zij prijzen de Amerikaans-Australische vechtersmentaliteit. Anderzijds missen lokale clanleiders en Afghaanse ontwikkelingswerkers de royale aandacht die zij kregen van het Nederlandse Provincial Reconstruction Team.

Drie aanslagen in een week

De laatste tijd gaat het niet goed met de veiligheidssituatie in Uruzgan. Vorige week nog werd Tarin Kowt drie dagen achtereen opgeschrikt door aanslagen. Afgelopen donderdag vielen daar ten minste 20 doden, onder wie tien kinderen, door aanslagen van zelfmoordterroristen. 'De veiligheid verslechtert gestaag', merkt een vroedvrouw in Tarin Kowt. Zij werd vlak voor die aanslag geïnterviewd. 'Er wordt meer geschoten en er liggen meer bommen.' Ook andere inwoners zeggen meer te vrezen voor hun veiligheid.
Elders in de provincie is het beeld gemengd. 'Er is hier niks veranderd', stelt een dagloner in Deh Rawod, in het zuidwesten van Uruzgan. 'Er vallen de laatste tijd geen bommen meer van westerse militairen', merkt een lokale medewerker van een telefoonmaatschappij op.
In Chora, in het midden van Uruzgan, vertellen inwoners dat de Taliban sterker zijn geworden, maar ze geven geen voorbeelden. Het onafhankelijke onderzoeksbureau TLO zegt dat de veiligheid in Uruzgan vorig jaar over het algemeen is verbeterd, met uitzondering van Tarin Kowt, waar het aantal aanslagen is gestegen.

Meer burgerslachtoffers
Alarmerend is de toename van het aantal burgerslachtoffer in Uruzgan. Dat blijkt uit de ziekenhuisadministratie. Dit geweld wordt voornamelijk uitgeoefend door de Taliban of door rivaliserende clans, zeggen bewoners en hulpverleners. Burgers stappen op bermbommen of lopen toevallig langs als een zelfmoordenaar zich opblaast.
Ook voor militairen is Uruzgan nog altijd niet veilig. Sinds 2001 verloor Australië 28 militairen, van wie tien alleen al het afgelopen jaar. De Amerikanen verloren negen man in één jaar Uruzgan.
De wisseling van ISAF-troepen en het vertrek - of de dood - van plaatselijke Afghaanse bestuurders, hebben geleid tot verstoringen in de tribale verhoudingen. 'De Amerikanen zijn goed in vechten', zegt een 38- jarige kleermaker in Tarin Kowt. 'Maar de Nederlanders waren goed in het bewaren van het evenwicht in de regio.'

Hulpprojecten gaan door
Op ontwikkelingsgebied wordt voortgeborduurd op de Nederlandse inspanningen. De asfaltweg naar Chora is inmiddels 35 kilometer lang en bijna voltooid. Die weg loopt dwars door de beruchte Baluchivallei. Ze wordt bewaakt door plaatselijke clans. De weg stimuleert de bedrijvigheid.
Inmiddels is er ook een nieuwe gevangenis opgeleverd, helpen de VN de armste boeren aan een melkkoe, een visvijver of een bijenkorf, en worden dit najaar 25 nieuwe schoolgebouwen geopend.
Nieuw is dat sommige hulporganisaties vestigingen openen in plaatsen waar voorheen in het geheim kleine projecten werden gefinancierd. Bewoners klagen onverminderd over het lage onderwijsniveau en het gebrek aan medische zorg.
De vrees dat Nederlandse ontwikkelingsprojecten stilvallen, lijkt ongegrond. 'Ons werk gaat gewoon door', zegt Zekria Ahmadzai van Dutch Consortium Uruzgan (DCU). Dat samenwerkingsverband van hulporganisaties ontving 14 miljoen euro voor een periode van vier jaar. Zekria hoopt zijn activiteiten te kunnen uitbreiden met extra geld van de Australiërs. 'Al zijn die minder vriendelijk en geduldig dan de Nederlanders.' Er is behoefte aan meer opvang van drugsverslaafden, vertelt Zekria. En aan lessen in basishygiëne in de afgelegen districten. 'Daar weten de meeste mensen niet dat de Nederlanders zijn vertrokken. Ze zeggen wel: we houden niet van deze nieuwe Amerikanen, de oude Amerikanen waren aardiger.'

Nieuw bestuur
Het belangrijkste onderdeel van de ISAF-missie in Uruzgan, en van de exitstrategie, is de opbouw van het porviciale bestuur en van de veiligheidsdiensten. Vooral op het gebied van het bestuur kreeg Nederland afgelopen jaren niet veel voor elkaar.
Uruzgan heeft inmiddels een nieuwe gouverneur en een nieuwe politiebaas. Dat zijn technocraten die goed worden ontvangen door de bevolking, stelt het onderzoeksbureau TLO. Agenten ontvangen opeens hun salaris en in het gouverneursgebouw zijn ongeletterde bestuurders vervangen. De nieuwe gouverneur, Muhammad Omar Shirzad, eist dat de tientallen hulporganisaties hun inspanningen beter coördineren. Hij heeft zich in veel districten laten zien, wat zijn voorgangers niet durfden, en lijkt het voordeel van de twijfel te krijgen.
 
KADER: HULP LOKALE JOURNALISTEN
De artikelen over de laatste ontwikkelingen in Uruzgan zijn mede tot stand gekomen met hulp van de Afghaanse journalist Ahmed Jawid Khpelwak (28). Hij interviewde op verzoek van de Volkskrant tientallen Uruzgani op diverse plaatsen. Die informatie is vergeleken met die uit andere bronnen. Jawid is een van de vijf jongemannen die een cursus journalistiek volgden betaald uit de opbrengst van het boek Task Force Uruzgan(de Volkskrant/Meulenhoff). Daarin schrijven Nederlandse militairen over hun ervaringen in Uruzgan. Een van de coördinatoren van dit project, Jawids jongere broer Ahmed Omid Khpelwak (25), kwam afgelopen donderdag om bij gevechten tussen ISAF-militairen en zelfmoordterroristen nabij het radiostation in Tarin Kowt. Ook Omid was een journalist.

QUOTES VAN BURGERS IN URUZGAN:
Hasibullah (40), dagloner uit Deh Rawod:
'Het onderwijs blijft slecht. Ik heb vier zonen die naar school gaan, maar ze leren daar niks. Al het geld dat ik uitgeef aan schriften en uniformen is weggegooid geld.'

Ezatullah (24), boer in de Choravallei:
'Er worden hier geen dorpen meer gebombardeerd, maar nog steeds vallen soldaten huizen binnen en arresteren zomaar bewoners.'

Niaz Mohammed Jurat (30), werkloos in Chora:
'De Taliban zijn sterker geworden. De Nederlanders beloofden democratie en welvarendheid, maar ze hebben Uruzgan even chaotisch achtergelaten als het was voor hun komst.'

ELatifa Barakzai (20), vroedvrouw in Tarin Kowt:
'Sinds de Nederlanders zijn vertrokken, verslechtert de veiligheid gestaag. Er vallen meer burgerslachtoffers, en meisjesscholen gaan weer dicht wegens gebrek aan veiligheid.'

Hamdullah (38), kleermaker in Tarin Kowt:
'Tegenwoordig kijk ik eerst of ik niet word opgewacht, voordat ik naar buiten ga. De Amerikanen zijn beter in vechten en creëren veel banen met hun projecten. De Nederlanders waren beter in het evenwicht bewaren.'

Baryalai Mesher (30), winkelier in Chora:
'We hadden geweldige stamleiders, maar de meeste zijn vermoord. Het onderwijs wordt slechter, de werkloosheid is een grote uitdaging. We hebben nu wel een nieuw politiebureau.'

Abdul Malik Khan (36), werkt voor telefonie-aanbieder in Deh Rawod: 'We horen niets meer over burgerslachtoffers door ISAF. Dat komt vast doordat de Amerikanen beter samenwerken met de Afghaanse overheid.'

Ahmad Shah (23), voetballer uit Tarin Kowt:'De veiligheid is iets beter. Maar op school leer je nog steeds niet meer dan de eerste vijftien pagina's van een boek. Op de rotonde hangen iedere dag mannen rond, in de hoop dat iemand ze huurt.'

Anosh (19), student in Tarin Kowt: 'Je kunt nu op plekken komen waar dat eerst niet mogelijk was. De buitenlanders schieten ook geen burgers meer dood. Het vertrek van de Nederlanders heeft de veiligheid in Uruzgan niet verslechterd. Behalve dan de clanstrijd die daarna oplaaide tussen de Popelzai's, Barakzais en Asakzais.'