• natalie02b

Vrede met de Taliban: kan dat?

Geplaatst door op in Achtergronden

KABUL - De Afghaanse President Hamid Karzai en zijn Westerse bondgenoten zijn naarstig op zoek naar een oplossing voor de oorlog in Afghanistan. Van 2-4 juni spreekt Karzai met stamleiders en andere volksvertegewoordigers over een  vredesakkoord met de Taliban.  Is zo'n akkoord mogelijk en zinvol?

Zeven vragen en antwoorden. 

Van onze correspondent Natalie Righton
Foto: Ton Koene (Stamleiders in Afghanistan bijeen voor overleg)
Dit artikel werd op 2 juni 2010 gepubliceerd in de Volkskrant

1. Wat wil Karzai bieden in ruil voor vrede?
Karzai wil hoge Talibanleiders voor zich winnen door hen van de VN-terreurlijst te halen, waardoor ze niet meer continu op de vlucht hoeven te zijn en banktegoeden vrijkomen.
Een ander voorstel is om de hoogste terreurleiders, onder wie Talibanchef Mullah Omar, tijdelijk politiek asiel aan te bieden in een ander islamitisch land - zoals Saoedi Arabië of Pakistan - van waaruit ze verder kunnen onderhandelen over langdurige vrede. Dit plan geniet grote steun onder zo'n vijftig ex-Talibanprominenten die Karzai adviseren over onderhandelingen met de terreurgroep. De belangrijkste bondgenoot van Afghanistan, de VS, heeft er echter nog geen zegen aan gegeven.
Eerder dit jaar maakte Karzai al bekend dat lagere Talibanstrijders (voetsoldaten), de kans krijgen om hun wapens neer te leggen in ruil voor land, werk en geld. Zij zullen daarna als normale burgers moeten reïntegreren in de samenleving. Hiervoor bestaat wel steun van Westerse bondgenoten.

2. Waarom zouden Taliban meedoen nu ze ‘sterker zijn dan ooit'?
De Taliban zijn op hun sterkst sinds de val van het Talibanbewind in 2001, stellen waarnemers. Maar de extra 30 duizend soldaten die de Amerikaanse president Obama in december aankondigde, zullen het aantal buitenlandse soldaten deze zomer brengen op ruim 140 duizend. De Taliban zijn met zo'n 30 duizend strijders dus nog sterker in de minderheid dan voorheen.
De kans bestaat bovendien dat enkele duizenden Taliban ingaan op het voorstel van Karzai om hun wapens neer te leggen in ruil voor hulp. ‘Veel strijders zijn het vechten beu, ze willen terug naar hun familie en een veilig leven leiden', zegt onder anderen ex-Talibanminister Mawlawi Arsalan Rahmani.

3. Heeft het reïntegreren van Talibanstrijders kans van slagen?
In de praktijk lopen degenen die afstand nemen van de Taliban gevaar. Ze worden bedreigd door opstandelingen, enkele overlopers zijn gedood. Toch zijn de afgelopen vijf jaar negenduizend strijders overgehaald hun wapens neer te leggen, zegt Haji Akram, directeur van de Nationale Commissie voor Vrede en Verzoening. Ook andere organisaties claimen duizenden opstandelingen ‘op het goede pad' te hebben gebracht.
Merendeels waren dit echter geen strijders, aldus critici, waaronder ontwikkelingsorganisatie Oxfam International. Mensen doen alsof ze ex-Taliban zijn om in aanmerking te komen voor hulp.
Afghanen die zich al die tijd niet hebben aangesloten bij de bloedige opstand, voelen zich intussen bekocht. Momenteel lijkt hulp, geld en aandacht vooral te gaan naar ‘onveilige plekken' en niet naar personen en dorpen die zich al die tijd ‘netjes' hebben gedragen, aldus Oxfam.
Met het ‘wegpellen' van strijders van de opstand, verdwijnen de redenen om zich aan te sluiten bij de opstand bovendien niet. Hoewel het merendeel van de opstandelingen zich waarschijnlijk hebben aangesloten uit armoede (Taliban betalen een maandsalaris van 250 tot 350 dollar), zijn er meer redenen om te vechten, zoals boosheid over de corrupte regering en de aanwezigheid van internationale militairen. Zolang dit ongenoegen niet wordt weggenomen, zullen veel reïntegratiepogingen geen lang leven beschoren zijn.
Ideologische strijders zullen sowieso niet ingaan op Karzai's voorstel. ‘Talibanstrijders verkopen hun ziel niet voor dollars', zegt ex-Talibandiplomaat Abdul Hakim Mujahed

4. In welke stadium verkeren de onderhandelingen?
Aan het overleg deze week nemen geen Taliban deel, hoewel sympathisanten wel in de zaal zitten. Zij zullen hun wensen officieus naar voren brengen. De beste uitkomst van de jirga is een document waarin de Afghaanse regering een aanbod doet aan opstandelingen, waarop later gereageerd wordt.
Officieel ontkennen de Taliban overigens dat ze willen onderhandelen zolang er buitenlandse militairen in het land zijn. Maar achter de schermen wordt al maanden gepraat. Saoedi-Arabië bemiddelt sinds 2009 tussen de Afghaanse regering en Talibanvertegenwoordigers. Ook met andere terreurgroepen uit Afghanistan, zoals de Hezb-e-islami, wordt volgens experts gesproken over vrede.

5. Wat eisen Taliban en opstandelingen in ruil voor vrede?
Het is onvermijdelijk dat Taliban en Hezb-i-Islami in ruil belangrijke ministersposten eisen. Ze zullen hun eigen politieke partij willen oprichten. En kopstukken zullen eisen dat ze van de VN-terreurlijst worden gehaald. Onderdeel van een vredesakkoord zal zeker (geleidelijke) terugtrekking van buitenlandse soldaten zijn. ‘Het Westen zal oprecht moeten tonen dat het onafhankelijkheid aan Afghanistan wil teruggeven', aldus Mawlawi Ataullah Ludin, leider van een politieke tak van de Hezb-e-Islami.

6. Zullen vrouwenrechten worden opgeofferd aan vrede met moslimextremisten?
Hillary Clinton, minister van Buitenlandse Zaken van de VS, heeft onlangs uitgesproken dat ze de vrouwen van Afghanistan ‘niet zal vergeten' tijdens de onderhandelingen.
De vrees van vrouwenactivisten is dat een (gedeeltelijke) terugkeer van Taliban in de regering de vrouwenrechten zal inperken. Tijdens de Talibanheerschappij (1996-2001) verloren vrouwen hun baan, meisjesonderwijs werd verboden en dames mochten niet zonder begeleiding van een man de deur uit. ‘Alleen als de opstandelingen de vrouwenrechten en onze onafhankelijkheid accepteren, willen we praten over vrede', zegt Suraia Perlika, directeur van vrouwenrechtenorganisatie All Afghan Women Union.
Vrouwen hebben deze week een stem tijdens de vredes-jirga: circa een kwart van de Afghaanse deelnemers is vrouw. Zij dreigen de bijeenkomst te verlaten als in het vredesvoorstel onvoldoende met hen rekening wordt gehouden.

7. Wat heeft het Westen eraan?
Het Westen kan de stroom soldaten die naar het front in Afghanistan worden gestuurd beperken bij een vredesakkoord met opstandelingen. Het past in de strategie van president Obama om vanaf juli 2011 geleidelijk militairen terug te trekken. Het bespaart veel geld en komt tegemoet aan het slinken van de steun onder de westerse bevolking voor de oorlog. Westerse politici zullen eisen dat Taliban geen aanvallen uitvoeren buiten Afghaans grondgebied, en de banden met Al Qaida verbreken.