• natalie02b

Wie is vrijgelaten Peter eigenlijk?

Geplaatst door op in Achtergronden

(c) Ton Koene / de Volkskrant Ook na de beëindiging van zijn ontvoering in Afghanistan blijft de achtergrond van hulpverlener Peter Oosterhuis in mist gehuld, net als die van zijn organisatie Streams.

Amsterdam / Kabul  - 'Peter is géén rijstchristen', zegt collega-hulpverlener Tirza Keesmaat van hulporganisatie ORA zending & hulpverlening. 'Rijstchristenen zijn ontwikkelingswerkers die pas rijst uitdelen als je naar hun kerk komt. Zo werkte hij dus niet. Maar zijn inspiratie en drijfveer zijn ongetwijfeld deels christelijk, hoewel je daarmee in een land als Afghanistan niet gaat vlaggen. Het zou ook direct tegen je worden gebruikt.'

Van onze verslaggevers Natalie Righton, Jeroen Trommelen
Foto: Ton Koene / Volkskrant (Peter Oosterhuis en zijn chauffeur)
Dit artikel werd op 04-12-2010 gepubliceerd in de Volkskrant


Keesmaat is een van de weinige hulpverleners die uit eigen ervaring kunnen spreken over Peter Oosterhuis, de Nederlander die afgelopen oktober werd ontvoerd in Afghanistan en donderdag werd vrijgelaten.

De 33-jarige vader van drie kinderen komt uit een christelijke familie en werkte tot vijf jaar geleden voor ORA in Tadzjikistan, een buurland van Afghanistan. Als fysiotherapeut leerde hij daar onder meer dove jongens rolstoelen te repareren.

Hij koos er bewust voor om daarna samen met zijn vrouw naar Afghanistan te gaan, zegt Keesmaat, die naast haar werk voor ORA ook bestuurslid is van de ChristenUnie in Dalfsen.

Het werk van haar eigen organisatie moest vorig jaar worden gestaakt toen de geheime dienst van Tadzjikistan alle ORA-medewerkers op een zwarte lijst zette, waardoor veel projecten werden beëindigd. Oosterhuis was toen al aan de slag voor het vrijwel onbekende Streams Afghanistan, dat nog steeds weinig kwijt wil over haar identiteit en vrijdag zelfs de naam van haar oprichter niet wilde noemen.

Mist
De organisatie blijft daardoor gehuld in mist, net als de achtergrond van de ontvoerde fysiotherapeut zelf. Hij wordt de komende weken nadrukkelijk afgeschermd van de media.

Pas toen de vrijlating van Oosterhuis donderdag bekend werd, presenteerde Streams Afghanistan een woordvoerder en een website, die de dag ervoor was aangemaakt. Woordvoerder is Evert Kroon, een zakenman die in Hilversum woont. Hij noemt zichzelf vrijwilliger en 'tijdelijk lid' van het crisisteam dat aan de vrijlating van Peter Oosterhuis heeft gewerkt. Daarvoor had hij nog nooit iets voor Streams gedaan.

Wie bij de organisatie in het bestuur zit, wie haar heeft opgericht en waarom, zijn vragen waarop Kroon niet wil antwoorden. 'De persoon die Streams heeft opgericht? Ik denk na, maar zou het eerlijk gezegd niet weten.' Ook na lang aandringen wil hij niet één naam noemen van iemand die aan Streams is verbonden. De website streamsafghanistan.org is inderdaad pas daags voor de vrijlating opgericht, zegt hij. 'Dat was ten behoeve van journalisten die om informatie verlegen zitten.'

Direct na de ontvoering in oktober werd een informatieblad over de hulporganisatie verwijderd van de website van de christelijke gereformeerde kerk in Goes. Daarin staat dat Streams Afghanistan 'onderdeel is van een internationale ontwikkelingsorganisatie'. Bij nader inzien is dat volgens Kroon onjuist. 'Dat stuk was een beetje onbeholpen.' Hij beklemtoont dat het niet alleen een christelijke organisatie is. Er zouden ook niet-christelijke donateurs zijn, maar hij wil niet zeggen welke.

Wat te verbergen?
De vage reacties suggereren dat Streams iets te verbergen heeft, zoals een inlichtingenfunctie of een nadrukkelijk christelijke achtergrond. Maar volgens plaatselijke hulpverleners hoeft dat laatste geen reden te zijn voor extreme terughoudendheid.

De bekendste christelijke organisatie in Afghanistan is IAM ( International Assistance Mission), die bekend staat als de moederorganisatie van de christelijke hulpverlening in het land. Afgelopen augustus werden tien IAM-hulpverleners, onder wie een aantal oogartsen, vermoord door een onbekende Afghaanse bende. 'Er was een groep die riep dat we bijbels hadden uitgedeeld', zegt IAM-directeur Dirk Frans. 'Anderen zeiden dat we mensen zouden bekeren. En weer anderen dat we spionnen waren.'

Al die beschuldigingen waren onjuist, zegt hij. 'We zijn heel duidelijk een christelijke organisatie en schamen ons daar niet voor. We staan als zondanig ook geregistreerd bij de Afghaanse overheid. Maar we doen absoluut niet aan bekering en delen ook geen bijbels uit. Punt. Ik heb ook niet het gevoel dat christelijke organisaties meer gevaar lopen. Daar is geen bewijs voor.'

Volgens Frans hebben de Taliban hem uiteindelijk ook verzekerd dat ze de daders van de moord op de IAM-artsen kennen en de moord beschouwen als een misdrijf. 'Ze hebben gezegd dat ze hen zullen proberen op te sporen en aan te pakken.'

Geen missionarissen
Volgens Anders Fänge van hulporganisatie Swedish Committee in Kabul doen de christelijk geïnspireerde organisaties als Christian Aid, Norwegian Aid en IAM geen missionair werk meer en lopen ze daardoor niet aantoonbaar meer risico dan andere hulpverleners.

'In de statuten van de koepelorganisatie voor NGO's in Afghanistan staat duidelijk dat de leden niet aan bekering mogen doen. In de jaren vijftig en zestig deden veel van hen dat nog wel. Nu doen ze humanitair werk vanuit een christelijk motief. Het zit ingebakken in het christendom dat ze medemensen moeten helpen.'

KADER: 'HET WEMELT OP DIE WEG VAN CRIMINELEN EN TALIBAN
Voor diverse collega-hulpverleners in Afghanistan is het nog een raadsel waarom Oosterhuis het risico nam om als blanke man over de weg te rijden van de stad Taloqan naar Kunduz, waar hij werd ontvoerd. ‘Het wemelt op die weg van criminele bendes en Taliban’, zegt Anders Fänge van de Swedish Committee, een hulporganisatie die net als Streams al jaren in Taloqan werkt.

‘Ik ken geen enkele organisatie die werkt in Noord-Afghanistan die momenteel toestemming geeft aan buitenlandse medewerkers om over die weg te rijden’, zegt Fänge. Hij vrees dat Oosterhuis en Streams een grote inschattingsfout hebben gemaakt en zich niet goed hebben gerealiseerd hoezeer de veiligheidssituatie in Noord-Afghanistan de afgelopen tijd is verslechterd. ‘Je zou het naïef kunnen noemen dat Peter daar reed. Hij was op zijn minst niet goed geïnformeerd of niet goed op de hoogte van de risico’s daar.’

Werkgever Streams wijst erop dat de organisatie al jaren in de regio werkt en goed contacten heeft met de lokale bevolking, die hen ook informeren over veiligheidsrisico’s.  Woordvoerder Kroon zegt: ‘Daar komt bij dat Peter vijf jaar ervaring heeft in Afghanistan. Hij is Afghaan onder de Afghanen.’

Een andere christelijke organisatie in Afghanistan, IAM, werkt ook zo: 'Wij hebben de filosofie: We zijn hier op uitnodiging van de plaatselijke bevolking. Als zij zeggen: het is beter vandaag niet te komen, dan gaan we niet’, zegt IAM-directeur Dirk Frans in Kabul. IAM werkt al 44 jaar in Afghanistan, maar verloor in augustus tien medewerkers door een brute moordaanslag in Noord-Afghanistan.

Kritische hulpverleners wijzen erop dat het kennen van veel burgers in een oorlogsgebied niet per se relevant is. ‘Die burgers kunnen zichzelf niet eens beschermen tegen aanvallen van criminelen en Taliban, dus waarom zouden ze wel buitenlanders kunnen beschermen?’, zo is de redenatie. Het is een reden voor sommigen om afspraken te maken met strijdende partijen over hun aanwezigheid in oorlogsgebied. Alleen zo zouden ze veilig kunnen werken.